600 km ludzkiego łańcucha w ramach protestu wobec ZSRR

Bałtycki Łańcuch był pokojową demonstracją polityczną, która odbyła się 23 sierpnia 1989 roku, kiedy to około dwa miliony ludzi chwyciło się za ręce tworząc 600-kilometrowy łańcuch ludzki biegnący przez kraje nadbałtyckie (Estonię, Łotwę i Litwę), wykazując w ten sposób ich jedność w dążeniu do wolności.

Dlaczego doszło do stworzenia „Baltijas ceļš”?

W 1940 roku państwa bałtyckie zostały zajęte przez Związek Radziecki, który wcześniej uzgodnił to z nazistowskimi Niemcami. Umowa została zawarta 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie i była całkowicie tajna. Dokument ten nazywany jest paktem Hitlera-Stalina lub paktem Ribbentrop-Mołotow (od nazwisk sygnatariuszy: ministra spraw zagranicznych ZSRR Wiaczesława Mołotowa i niemieckiego ministra spraw zagranicznych Joachima von Ribbentropa).

Pod koniec lat 80. skutki paktu Ribbentrop-Mołotow nadal były wyraźnie widoczne w państwach bałtyckich. Okupacja trwała w najlepsze, ale ZSRR zaprzeczył istnieniu paktu i nieustannie zapewniał, że państwa bałtyckie dobrowolnie przystąpiły do Związku Radzieckiego. 23 sierpnia 1989 roku, w 50. rocznicę podpisania paktu Ribbentrop-Mołotow, mieszkańcy trzech państw bałtyckich zażądali publicznego uznania tajnych protokołów paktu i zwrócenia niepodległości państwom bałtyckim.

Jak przebiegało formowanie łańcucha?

O godzinie 19.00 w dniu 23 sierpnia 1989 roku około dwa miliony mieszkańców państw bałtyckich chwycili się za ręce tworzący ludzki łańcuch od Tallina przez Rygę do Wilna. Bałtycki łańcuch został zorganizowany przez ruchy narodowe państw bałtyckich: estoński Rahvarinne, łotewski Front Ludowy i litewski Sajūdis. Uczestnicy zebrali się w miastach i wioskach, w których miał odbyć się protest lub pojechali na mniej zamieszkałe tereny bałtyckie, przez które miał przebiegać łańcuch.

Według agencji informacyjnej Reuters kampania zgromadziła 700 tys. osób w Estonii, 500 tys. na Łotwie i okrągły milion obywateli na Litwie. Według oficjalnych informacji ZSRR dostarczonych przez agencję prasową TASS, kampania zgromadziła 300 tys. osób z Estonii i 500 tys. osób z Litwy -nie opublikowano informacji o liczbie uczestników z Łotwy. Dokładna liczba uczestników nie może zostać ustalona ze względu na różne źródła informacji i różnice w liczbach uczestników w miastach i na obszarach wiejskich.

Solidarne demonstracje wspierające Bałtycki Łańcuch odbyły się w: Berlinie, Leningradzie, Moskwie, Melbourne, Sztokholmie, Tbilisi, Toronto i innych częściach świata.

W jakich okolicznościach doszło do powstania „Balti kett”?

Od czasu włączenia do ZSRR w 1940 roku mieszkańcy państw bałtyckich zmuszeni byli żyć pod dyktaturą partii komunistycznej, w której ograniczano wolność myśli i słowa. W 1986 roku Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego wprowadziła tak zwaną politykę otwartości w zakresie ochrony środowiska i zbrodni stalinizmu. Nowo utworzone organizacje publiczne zaczęły bardziej otwarcie wyrażać swoje opinie i niezadowolenie z istniejącej sytuacji.

Bałtycki Łańcuch był największą i najważniejszą kampanią państw bałtyckich, której celem było odzyskanie wolności, ale nie była pierwszą próbą odmiany sytuacji. 14 czerwca 1986 roku przy Pomniku Wolności w Rydze obchodzony był Dzień Pamięci Ofiar Deportacji w 1941 roku. Nieco później byli więźniowie polityczni z państw bałtyckich uzgodnili wspólną kampanię upamiętniającą organizowaną w dniu 23 sierpnia we wszystkich państwach bałtyckich.

23 sierpnia 1987 roku w Wilnie, Rydze i Tallinie odbyły się demonstracje z udziałem kilku tysięcy osób. Demonstracje w Tallinie odbyły się bez większych incydentów, jednak w Rydze i Wilnie doszło do poważnych starć z policją, co spowodowało zatrzymanie kilkuset osób.

23 sierpnia 1988 roku odbyła się kampania pod przewodnictwem ruchów narodowych i zgromadziła kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Przebudzenie Bałtyku przemieniło się z entuzjastycznego ruchu społecznego w ruch jednoczący wszystkie wspomniane kraje.

Jakie były konsekwencje „Baltijos kelias”?

Największym osiągnięciem kampanii protestacyjnej było zwrócenie uwagi ZSRR na wspólny protest mieszkańców krajów bałtyckich i przyznania się do wszystkich zbrodni z przeszłości. ZSRR potwierdził podpisanie paktu Ribbentrop-Mołotow i uznał go za nieważny. Był to jeden z najważniejszych kroków w kierunku przywrócenia niepodległości w krajach nadbałtyckich.

Bałtycki Łańcuch przyciągnął uwagę międzynarodowej opinii publicznej do wspólnej walki trzech krajów. Pobudziło to ruchy demokratyczne w innych częściach świata, było pozytywnym przykładem dla innych krajów, które dążyły do odnowienia swojej niepodległości i pobudziło proces zjednoczenia Niemiec.

Łańcuch ten udowodnił, że wiara w demokratyczne idee jednoczy mieszkańców państw bałtyckich. Poczucie braterstwa, jedności i wspólnego celu wzmocnionego taką kampanią stało się ważnym czynnikiem życia politycznego, który doprowadził do odnowienia niepodległości państw bałtyckich.

Źródło: TheBalticWay.eu

Piotr Zelek

Absolwent Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (filologia angielska nauczycielska), językoznawca, nauczyciel aktywny zawodowo, samozwańczy dziennikarz sportowy, tłumacz. To wszystko stanowi prawie tyle samo tytułów, co Daenerys!

Dodaj komentarz