Dlaczego „Xmas”?

Wysunę śmiałą tezę – chyba każdy, nawet nieznający szczególnie języka angielskiego, zna określenie „Merry Christmas”. Co więcej, część z nas z pewnością spotkała się ze skróconą wersją „Merry Xmas”. No właśnie – dlaczego akurat „Xmas”?

Okazuje się, że „X” pochodzi od greckiej litery Chi, pierwszej litery greckiego słowa Χριστός, które po angielsku tłumaczymy jako „Christ” („Chrystus”). Z kolei „-mas” pochodzi od staroangielskiego słowa określającego mszę, które ma swoje korzenie w Łacinie.

Co ciekawe, istnieje popularne nieporozumienie, jakoby słowo „Xmas” wywodziło się z nowożytnej świeckiej próby usunięcia tradycji religijnej z Bożego Narodzenia poprzez usunięcie „Christ” z „Christmas”, ale jego użycie datuje się już na XVI wiek.

„Xmas” jest potępiany przez niektóre nowożytne publikacje, w tym te w New York Times, The Times, The Guardian czy BBC. Millicent Fenwick, w Vogue’s Book of Etiquette z 1948 roku, stwierdza, że „Xmas” nigdy nie powinien być używany w kartkach okolicznościowych. Przewodnik Cambridge pt. „Australian English Usage” stwierdza, że pisownia powinna być traktowana jako nieformalna i ograniczona do kontekstów, w których wartość jest ceniona, takich jak nagłówki i kartki z życzeniami. Natomiast poodręcznik Chrześcijańskiego Pisarza Stylu, uznając starożytne i pełne szacunku użycie „Xmas” w przeszłości, stwierdza, że pisowni nigdy nie należy używać w formalnym piśmie.

Stosowanie w języku angielskim

Wczesne użycie „Xmas” zaobserwować można w „Bernard Ward’s History of St. Edmund’s college, Old Hall” (pierwotnie opublikowane w okolicach 1755 roku). Wcześniejsza wersja „X’temmas” datowana jest na rok 1551. Około 1100 roku termin ten został zapisany jako „Xp̄es mæsse” w Kronice anglosaskiej. „Xmas” znajduje się w liście z George’a Woodwarda z 1753 roku. Lord Byron użył tego określenia w 1811 roku, podobnie jak Samuel Coleridge (1801) i Lewis Carroll (1864). W Stanach Zjednoczonych, w piątym amerykańskim wydaniu „Royal Standard English Dictionary” Williama Perry’ego, opublikowanym w Bostonie w 1800 roku, zamieszczono na liście „Objaśnień wspólnych skrótów lub skróconych słów” wpis: „Xmas. Boże Narodzenie”. Oliver Wendell Holmes Jr użył tego terminu w liście z 1923 roku. Od co najmniej końca XIX wieku „Xmas” było używane w różnych innych narodach anglojęzycznych. Cytaty ze słowem można znaleźć w tekstach po raz pierwszy napisanych w Kanadzie, a słowo to zostało użyte również w Australii i na Karaibach. Słownik użycia języka angielskiego Merriam-Webster stwierdza, że współczesne użycie tego terminu ogranicza się w dużej mierze do reklam, nagłówków i banerów, w których ceniona jest zwięzłość. Według słownika, związek z handlem „nie zrobił nic dla reputacji słowa”.

W Zjednoczonym Królestwie były biskup Blackburn, Alan Chesters, polecił swoim duchownym, aby unikali takiej pisowni. W Stanach Zjednoczonych w 1977 roku gubernator New Hampshire Meldrim Thomson wysłał komunikat prasowy, w którym chciał, aby dziennikarze zachowywali „Chrystusa” w czasie świąt Bożego Narodzenia, a nie nazywali go „Xmas”, który to określił on mianem”pogańskiej ortografii Bożego Narodzenia”.

Źródło: Wikipedia

Piotr Zelek

Absolwent Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (filologia angielska nauczycielska), językoznawca, nauczyciel aktywny zawodowo, samozwańczy dziennikarz sportowy, tłumacz. To wszystko stanowi prawie tyle samo tytułów, co Daenerys!

Dodaj komentarz